Kısaca: SQL Server’da log dosyası (.ldf), veritabanında yapılan her değişikliği kaydeder ve içindeki alan ancak belirli koşullar sağlandığında yeniden kullanılır. Tam kurtarma modelinde düzenli log yedeği alınmıyorsa, uzun süren bir işlem açık kalmışsa ya da çoğaltma gibi bir özellik log’u bekletiyorsa dosya durmadan büyür. Çözüm dosyayı arada bir küçültmek değil, büyümenin nedenini bulup kalıcı olarak gidermektir.
KOBİ’lerde sık yaşanan bir sabah şöyle başlar: Logo açılmıyor, fatura kesilemiyor, SQL Server “işlem günlüğü dolu” hatası veriyor. Sunucuya bakıldığında 20 GB’lık bir veritabanının yanında 180 GB’lık bir log dosyası ve tamamen dolmuş bir disk görülür. Çoğu zaman biri internette bulduğu küçültme komutunu çalıştırır, sorun birkaç hafta kaybolur ve sonra yeniden ortaya çıkar. Bu yazıda log dosyasının neden büyüdüğünü, nedeni nasıl tespit edeceğinizi ve kalıcı düzeni hangi adımlarla kuracağınızı anlatıyoruz.
İçindekiler
- SQL Server log dosyası nedir?
- Log dosyası neden büyür?
- 6 adımda log dosyası yönetimi
- Küçültme, veri kaybı ve güvenlik riskleri
- Özet ve kontrol listesi
- Sıkça Sorulan Sorular
SQL Server log dosyası (işlem günlüğü) nedir?
Her SQL Server veritabanının en az iki dosyası vardır: verilerin durduğu veri dosyası (.mdf) ve işlem günlüğü, yani log dosyası (.ldf). Bir fatura kaydedildiğinde, stok güncellendiğinde ya da bir kayıt silindiğinde bu değişiklik önce log dosyasına yazılır. Sunucu beklenmedik şekilde kapanırsa SQL Server yeniden açılırken log’a bakar; tamamlanmış işlemleri korur, yarım kalanları geri alır. Veritabanının tutarlı kalmasını sağlayan şey budur.
Log dosyası içeride sanal log dosyası (VLF) adı verilen parçalara bölünmüştür ve bir halka gibi çalışır. Yazma işlemi sırayla ilerler. Artık ihtiyaç duyulmayan parçalar “kesilir” (truncate) ve yeniden kullanılabilir hâle gelir. Kesilme yapılamazsa SQL Server yeni yer açmak için dosyayı büyütür. Dosyanın büyümesi bu yüzden bir hata değil, bir belirtidir: Bir şey log’un yeniden kullanılmasını engelliyordur.
Kurtarma modelleri
Log’un ne zaman kesileceğini veritabanının kurtarma modeli belirler:
| Kurtarma modeli | Log ne zaman yeniden kullanılır? | Belirli bir ana dönüş | Uygun olduğu durum |
|---|---|---|---|
| Simple (Basit) | Checkpoint sonrasında otomatik olarak | Yok; yalnızca son tam veya fark yedeğine dönülür | Test veritabanları, bir günlük veri kaybının kabul edilebildiği sistemler |
| Full (Tam) | Yalnızca log yedeği alındıktan sonra | Var; log yedekleriyle istenen dakikaya dönülebilir | Logo gibi gün içinde yoğun veri girilen ERP veritabanları |
| Bulk-logged | Log yedeği alındıktan sonra | Kısıtlı | Büyük toplu yükleme sırasında geçici kullanım |
Kritik nokta şudur: Tam kurtarma modeline alınmış ama log yedeği hiç alınmayan bir veritabanının log dosyası, disk dolana kadar büyür. Bu, karşılaştığımız vakaların büyük kısmının nedenidir.
SQL Server log dosyası neden büyür?

SQL Server, log’un neden kesilemediğini kendisi söyler. sys.databases görünümündeki log_reuse_wait_desc sütunu her veritabanı için bekleme nedenini gösterir:
SELECT name, recovery_model_desc, log_reuse_wait_desc
FROM sys.databases;
En sık görülen değerler ve anlamları:
- LOG_BACKUP: Veritabanı tam kurtarma modelinde ve log yedeği bekleniyor. Çözüm düzenli log yedeği almaktır.
- ACTIVE_TRANSACTION: Uzun süren ya da açık unutulmuş bir işlem var. Gece çalışan büyük bir aktarım, kapanmamış bir sorgu penceresi veya hatalı bir entegrasyon buna yol açabilir.
- REPLICATION veya AVAILABILITY_REPLICA: Çoğaltma ya da yüksek erişilebilirlik yapısı log kayıtlarını henüz karşı tarafa iletmemiş.
- NOTHING: Şu an bekleyen bir neden yok. Dosya geçmişte bir kez büyümüş ve öyle kalmış olabilir.
Bunların dışında yıl sonu devir işlemleri, büyük veri silme ya da toplu güncelleme, indeks yeniden oluşturma gibi bakım işleri de kısa sürede çok log üretir. Bu durumlarda dosyanın büyümesi normaldir. Önemli olan, büyümenin kontrolsüz ve sürekli olup olmadığıdır.
Log dosyası 6 adımda nasıl yönetilir?
1. Mevcut durumu ölçün
Her veritabanının kurtarma modelini, log dosyasının boyutunu ve log içinde ne kadar alanın kullanıldığını not edin. DBCC SQLPERF(LOGSPACE) komutu tüm veritabanları için log boyutunu ve doluluk yüzdesini tek tabloda verir. Diskte kalan boş alanı da ekleyin.
2. Bekleme nedenini bulun
Yukarıdaki log_reuse_wait_desc sorgusunu çalıştırın. Sonraki adımlar bu cevaba göre değişir. Neden belli olmadan yapılan her müdahale, sorunu yalnızca erteler.
3. Kurtarma modelini bilinçli seçin
Kendinize şunu sorun: Bir arızada en son gece yedeğine dönmek kabul edilebilir mi? Gün içinde girilen faturaların, irsaliyelerin ve fişlerin yeniden girilmesi mümkün değilse veritabanı tam kurtarma modelinde kalmalı ve log yedeği alınmalıdır. Kabul edilebiliyorsa basit model daha az bakım ister. Bu kararı BT ile iş birimi birlikte vermelidir.
4. Düzenli log yedeği planlayın
Tam kurtarma modelinde log yedeğini SQL Server Agent işiyle ya da kullandığınız yedekleme yazılımıyla zamanlayın. Sıklığı, göze alabileceğiniz veri kaybına göre belirleyin; mesai saatlerinde 15-30 dakika aralık birçok KOBİ için makul bir başlangıçtır. Yedek zincirinin nasıl kurulacağını SQL veritabanı yedekleme rehberimizde ayrıntılı anlattık. Log yedeklerini veri diskinden farklı bir yere, bir kopyasını da sunucu dışına alın.
5. Dosyayı bir kez doğru boyuta getirin
Neden giderildikten ve log yedeği alındıktan sonra, aşırı büyümüş dosyayı bir kez DBCC SHRINKFILE ile makul bir boyuta indirin. Hedef boyut, en yoğun gününüzde (örneğin ay sonu kapanışında) iki log yedeği arasında oluşan log miktarını rahatça karşılamalıdır. Ardından otomatik büyüme ayarını yüzde yerine sabit bir miktara (örneğin birkaç yüz MB ile birkaç GB arası) ayarlayın. Çok küçük adımlarla büyüyen dosya hem yavaşlık hem de aşırı sayıda VLF oluşturur.
6. İzleme ve uyarı kurun
Log doluluk oranı, disk boş alanı ve son başarılı log yedeğinin zamanı için uyarı tanımlayın. SQL Server Agent uyarıları ya da mevcut izleme aracınız bunun için yeterlidir. Disk dolduğunda değil, belirli bir eşiği geçtiğinde haberdar olmak gerekir. Log ve veri dosyalarının aynı yavaş diskte durması performansı da etkiler; bu konuyu Logo veritabanı yavaşladığında kontrol listemizde ele aldık.
Küçültme, veri kaybı ve güvenlik riskleri
- Düzenli küçültme çözüm değildir: Zamanlanmış görevle log’u her gece küçültmek, dosyanın ertesi gün yeniden büyümesine ve bu sırada işlemlerin beklemesine yol açar. AUTO_SHRINK seçeneği de kapalı kalmalıdır.
- Simple’a alıp geri dönmek zinciri kırar: Log’u boşaltmak için veritabanını basit modele alıp sonra tama döndürmek, log yedek zincirini koparır. Yeni bir tam veya fark yedeği alınana kadar belirli bir ana dönüş mümkün olmaz.
- Log dosyasını silmek veri kaybettirebilir: .ldf dosyasını elle silmek ya da “log olmadan ekleme” yöntemleri, yarım kalmış işlemleri ve tutarlılığı tehlikeye atar. Bu tür işlemler yalnızca uzman gözetiminde, son çare olarak yapılmalıdır.
- Log yedekleri kişisel veri içerir: Log yedekleri, veritabanındaki müşteri ve çalışan bilgilerinin değişikliklerini taşır. KVKK kapsamında veritabanına uyguladığınız erişim kısıtlaması, şifreleme ve saklama süresi kuralları log yedekleri için de geçerli olmalıdır.
- Disk dolması bir kesinti senaryosudur: Log dolduğunda veritabanı yazma işlemlerini durdurur. Bu durumun nasıl ele alınacağı felaket kurtarma ve iş sürekliliği planında yer almalıdır.
Özet ve kontrol listesi
- Her veritabanının kurtarma modeli biliniyor ve iş ihtiyacına göre seçilmiş mi?
- Tam modeldeki veritabanlarının düzenli log yedeği alınıyor mu?
log_reuse_wait_descdeğeri düzenli olarak kontrol ediliyor mu?- Log dosyası en yoğun döneme göre boyutlandırılmış, otomatik büyüme sabit miktarda mı?
- Zamanlanmış küçültme görevi ve AUTO_SHRINK kapalı mı?
- Log doluluğu, disk alanı ve son log yedeği için uyarı var mı?
- Log yedekleri ayrı diskte, bir kopyası sunucu dışında ve erişimi kısıtlı mı?
Log dosyası düzeni bir kez doğru kurulduğunda kendi kendine işler ve “disk doldu” sabahları geride kalır. ÇAP Teknoloji olarak Logo ve diğer iş uygulamalarınızın veritabanlarında kurtarma modeli, yedek zinciri, dosya boyutları ve izleme ayarlarını SQL danışmanlığı kapsamında birlikte gözden geçirebiliriz.
Sıkça Sorulan Sorular
Log dosyasını küçültmek veritabanına zarar verir mi?
Bir kez ve nedeni giderildikten sonra yapılan küçültme genellikle sorun yaratmaz. Zarar, düzenli olarak yapılan küçültmeden gelir: Dosya sürekli büyüyüp küçüldükçe performans düşer ve parçalanma artar.
Logo veritabanı hangi kurtarma modelinde olmalı?
Tek doğru cevap yoktur. Gün içinde girilen verinin kaybı kabul edilemiyorsa tam model ve düzenli log yedeği önerilir. Kabul edilebiliyorsa basit model yeterli olabilir. Karar, işletmenin göze alabileceği veri kaybına göre verilmelidir.
Log yedeği tam yedeğin yerini tutar mı?
Hayır. Log yedeği, bir tam yedekle başlayan zincirin parçasıdır. Geri dönüş için önce tam yedek, varsa fark yedeği, ardından sırayla log yedekleri yüklenir.
Log dosyası ideal olarak ne kadar büyük olmalı?
Sabit bir oran yoktur. En yoğun gününüzde iki log yedeği arasında oluşan log miktarını ve bakım işlerinin ihtiyacını karşılayacak boyut yeterlidir. Birkaç hafta izleyerek gerçek ihtiyacı görmek en sağlıklı yoldur.


