Kısaca: BT varlık yönetimi, şirketin kullandığı tüm donanımları, yazılım lisanslarını ve bulut aboneliklerini tek ve güncel bir envanterde; kimde olduğu, nerede çalıştığı, garanti ve yenileme tarihleriyle birlikte izlemektir. Doğru tutulan bir envanter, desteği biten cihazları, kullanılmayan lisansları ve işten ayrılan çalışanda kalan dizüstünü görünür hale getirir.
Birçok KOBİ’de cihaz bilgisi üç ayrı yerde durur: muhasebedeki demirbaş listesi, BT sorumlusunun kendi Excel dosyası ve tedarikçilerden gelen faturalar. Bu kayıtlar birbirini tutmadığında “Kaç dizüstümüz var, hangisi kimde?” sorusu bile cevapsız kalır. Bu yazıda envanteri sıfırdan kurmayı, güncel tutmayı ve diğer BT süreçlerine bağlamayı adım adım anlatıyoruz.
İçindekiler
- BT varlık yönetimi nedir?
- Envantere neler girmeli?
- Yaşam döngüsünün 6 aşaması
- 7 adımda envanter kurulumu
- Excel mi, araç mı?
- Sık yapılan hatalar
- Özet ve kontrol listesi
BT varlık yönetimi nedir?
BT varlık yönetimi (IT Asset Management, ITAM), bir şirketin bilgi teknolojisi varlıklarını satın alındıkları andan elden çıkarılana kadar kayıt altında tutma ve yönetme sürecidir.
Muhasebedeki demirbaş kaydı ile aynı şey değildir. Demirbaş kaydı bir cihazın maliyetini ve amortismanını izler; BT envanteri ise cihazı kimin kullandığını, hangi işletim sistemini çalıştırdığını, üzerinde hangi yazılımların kurulu olduğunu ve desteğinin ne zaman bittiğini gösterir. ABD Ulusal Standartlar ve Teknoloji Enstitüsü’nün NIST SP 1800-5 BT varlık yönetimi rehberi bu farkı şöyle özetler: fiziksel varlık kaydı bir bilgisayarın nerede olduğunu söyleyebilir, ancak dizüstülerin hangi işletim sistemini çalıştırdığını ya da hangi cihazların son tehdide açık olduğunu söyleyemez. Etkili bir BT varlık yönetimi fiziksel ve sanal varlıkları bir araya getirerek neyin, nerede ve nasıl kullanıldığını gösterir.
BT envanterinde hangi varlıklar ve bilgiler olmalı?
Kapsamı dar tutmak cazip gelir, ama yalnızca bilgisayarları saymak yetmez. Şu varlık gruplarını tek listede toplayın:
- Uç cihazlar: masaüstü ve dizüstü bilgisayarlar, tabletler, şirket telefonları, el terminalleri.
- Altyapı: sunucular, depolama üniteleri, güvenlik duvarı, anahtar (switch), kablosuz erişim noktaları, UPS.
- Çevre birimleri: ağ yazıcıları, tarayıcılar, etiket ve fiş yazıcıları.
- Yazılım lisansları: işletim sistemi, ofis yazılımları, ERP ve veritabanı lisansları, güvenlik yazılımları.
- Bulut abonelikleri: e-posta, dosya paylaşımı, yedekleme ve benzeri kullanıcı başına ücretlendirilen hizmetler.
Her kayıt için tutulması gereken temel alanlar:
| Alan | Örnek | Neden gerekli? |
|---|---|---|
| Varlık numarası (etiket) | Cihazın üzerindeki barkodlu etiket | Cihazı kayıtla eşleştirir |
| Tür, marka, model, seri no | Dizüstü, üretici, model, seri numarası | Garanti ve servis işlemleri için |
| Kullanıcı ve bölüm | Satış, muhasebe, depo | Sorumluluk ve işten çıkışta iade |
| Konum | Merkez ofis, şube, sistem odası | Sayım ve arıza müdahalesi |
| İşletim sistemi ve sürüm | Kurulu sürüm ve son güncelleme | Desteği biten sistemleri bulmak |
| Satın alma ve garanti | Fatura tarihi, tedarikçi, garanti bitişi | Yenileme planı ve bütçe |
| Lisans ve abonelik | Lisans türü, adet, yenileme tarihi | Eksik veya fazla lisansı görmek |
| Durum | Kullanımda, depoda, arızalı, imha edildi | Kayıp ve atıl cihazları ayırmak |
BT varlık yaşam döngüsü: satın almadan imhaya 6 aşama

Envanter bir kez doldurulup bırakılan bir liste değildir; her varlık aşağıdaki aşamalardan geçer ve her geçişte kayıt güncellenmelidir:
- Satın alma: İhtiyaç, standart cihaz modeli ve bütçe onayı. Garanti bitişlerine göre planlanan yenilemeler BT bütçesi hazırlığının da girdisidir.
- Etiketleme ve kayıt: Cihaz teslim alındığında etiketlenir ve kullanıma verilmeden önce envantere girilir.
- Zimmet: Cihaz bir kullanıcıya veya bölüme verilir; teslim tutanağı kayda bağlanır.
- Bakım ve güncelleme: Arıza, parça değişimi ve güncellemeler kayda işlenir. Hangi cihazda hangi sürümün çalıştığını bilmek, yama yönetimi için ön koşuldur.
- İade ve yeniden kullanım: Çalışan ayrıldığında veya cihaz değiştiğinde iade alınır, kontrol edilip başka kullanıcıya verilir. Bu adım personel ayrılırken BT erişimlerinin kapatılması sürecinin parçasıdır.
- Güvenli imha: Ömrünü dolduran cihazdaki veriler geri getirilemeyecek şekilde silinir, disk gerekirse fiziksel olarak imha edilir ve kayıt “imha edildi” olarak kapatılır. Kişisel veri içeren cihazlarda KVKK kapsamındaki silme ve yok etme yükümlülüklerini de dikkate alın.
7 adımda BT varlık envanteri nasıl kurulur?
1. Kapsamı ve sorumluyu belirleyin
Hangi varlık gruplarının envantere gireceğini ve kaydı kimin güncel tutacağını yazılı olarak belirleyin. Sorumlu tek kişi olmalı; satın alma, insan kaynakları ve bölüm yöneticileri ona bilgi verir.
2. Mevcut durumu birden fazla kaynaktan çıkarın
Tek kaynak yetmez. Ağa bağlı cihazları bir tarama aracıyla listeleyin, ofis ve depoda fiziksel sayım yapın, son yılların satın alma faturalarını ve yazılım üreticilerinin lisans portallarını kontrol edin. Kaynaklar arasındaki farklar genellikle en değerli bulgulardır: faturası olup bulunamayan cihaz ya da ağda görünüp kaydı olmayan bir bilgisayar.
3. Her cihaza kalıcı bir varlık numarası verin
Cihaza barkodlu veya numaralı bir etiket yapıştırın ve aynı numarayı kayıtta kullanın. Seri numarası tek başına yetmez; çoğu zaman cihazın altında ve okunması zordur.
4. Tek bir kayıt yeri seçin
Envanter tek yerde tutulmalı. Dağınık dosyalar kısa sürede birbirinden ayrışır. Aşağıdaki karşılaştırma doğru aracı seçmenize yardımcı olur.
5. Lisansları ve abonelikleri kurulumlarla eşleştirin
Satın alınan lisans sayısı ile gerçekte kurulu ya da atanmış olan sayıyı karşılaştırın. Eksik lisans hukuki risk, fazla lisans ise gereksiz maliyettir. Ayrılan çalışanlara atanmış bulut abonelikleri sık gözden kaçan kalemlerdir.
6. Envanteri diğer süreçlere bağlayın
Envanter, ancak kayıt olaylara bağlıysa güncel kalır: işe girişte cihaz zimmeti, işten çıkışta iade, satın almada etiketleme, arızada servis kaydı. Bu adımlar yapılmadan iş tamamlanmış sayılmamalıdır.
7. Düzenli olarak doğrulayın
Şirketin büyüklüğüne göre üç veya altı ayda bir kaydı ağ taraması ve örnek fiziksel sayımla karşılaştırın. Yılda bir kez de garanti ve lisans yenileme tarihlerini gözden geçirip yenileme planını güncelleyin.
Excel mi, BT varlık yönetimi aracı mı?
Küçük bir ofiste iyi tasarlanmış bir tablo ile başlamak mümkündür. Cihaz sayısı ve şube sayısı arttıkça otomatik keşif yapan bir araç daha mantıklı hale gelir.
| Kriter | Paylaşılan tablo (Excel) | Keşif özellikli ITAM aracı |
|---|---|---|
| Başlangıç | Hızlı, ek maliyet yok | Kurulum ve ajan dağıtımı gerekir |
| Güncellik | Elle girilen veriye bağlı | Cihaz bilgisi düzenli olarak otomatik toplanır |
| Kurulu yazılım bilgisi | Pratikte tutulamaz | Cihaz bazında listelenebilir |
| Değişiklik geçmişi | Sınırlı | Zimmet ve durum geçmişi saklanır |
| Uygun olduğu durum | Az sayıda cihaz, tek lokasyon | Çok lokasyon, sık cihaz ve personel değişimi |
Hangisini seçerseniz seçin, yukarıdaki alanlar ve süreç bağlantıları aynı kalır. Araç süreci tamamlar, yerine geçmez.
Sık yapılan hatalar
- Bir kere sayıp bırakmak: Süreçlere bağlanmayan envanter birkaç ay içinde eskir.
- Yalnızca bilgisayarları saymak: Ağ cihazları, yazıcılar ve bulut abonelikleri dışarıda kalır.
- Sorumluyu belirsiz bırakmak: “Herkesin işi” olan kayıt kimsenin işi olmaz.
- İadeyi kayda bağlamamak: Ayrılan çalışandaki cihaz ve hesap, hem maliyet hem güvenlik açığıdır.
- İmhayı belgelememek: Verisi silinmeden elden çıkarılan disk, en kolay önlenebilecek veri sızıntısıdır.
Özet ve kontrol listesi
BT varlık yönetimi, donanım, lisans ve aboneliklerin tek bir envanterde, yaşam döngüsü boyunca güncel tutulmasıdır. Kısa kontrol listesi:
- Kapsam ve tek bir sorumlu belirlendi mi?
- Ağ taraması, fiziksel sayım ve faturalar karşılaştırıldı mı?
- Her cihazda envanterle eşleşen bir etiket var mı?
- Lisans ve abonelik sayıları kurulumlarla eşleşiyor mu?
- İşe giriş, çıkış, satın alma ve imha envantere bağlı mı?
- Düzenli doğrulama ve yıllık yenileme gözden geçirmesi takvimde mi?
ÇAP Teknoloji olarak envanter kapsamının belirlenmesi, mevcut durumun çıkarılması ve envanterin BT süreçlerine bağlanmasında destek veriyoruz. Ayrıntılar için Yönetim Danışmanlığı sayfamıza göz atabilir veya bizimle iletişime geçebilirsiniz.
Sıkça Sorulan Sorular
BT varlık yönetimi ile demirbaş takibi aynı şey mi?
Hayır. Demirbaş takibi muhasebe tarafında maliyet ve amortismanı izler. BT varlık yönetimi ise cihazı kimin kullandığını, hangi işletim sistemi ve yazılımların kurulu olduğunu, garanti ve lisans yenileme tarihlerini izler. İki kayıt aynı varlık numarasıyla eşleştirilirse birbirini doğrular.
Küçük bir şirket için Excel yeterli mi?
Az sayıda cihazı olan, tek lokasyonda çalışan bir şirket iyi tasarlanmış bir tabloyla başlayabilir. Önemli olan tek bir dosya, tek bir sorumlu ve işe giriş, çıkış ile satın alma adımlarında kaydın güncellenmesidir. Cihaz ve şube sayısı arttıkça otomatik keşif yapan bir araç düşünülmelidir.
BT envanteri ne sıklıkla güncellenmeli?
Kayıt her olayda anında güncellenmelidir: yeni cihaz, zimmet, iade, arıza veya imha. Buna ek olarak şirketin büyüklüğüne göre üç veya altı ayda bir ağ taraması ve örnek sayımla doğrulama, yılda bir de garanti ve lisans yenileme gözden geçirmesi yapılması önerilir.
Bulut abonelikleri de envantere girmeli mi?
Evet. Kullanıcı başına ücretlendirilen e-posta, dosya paylaşımı veya yedekleme abonelikleri de şirket varlığıdır. Ayrılan çalışanlara atanmış abonelikler hem gereksiz maliyet hem de erişim riski oluşturur; bu yüzden lisanslarla birlikte izlenmelidir.


